Biały Spichlerz

Przy pierwszym spotkaniu Biały Spichlerz robi wrażenie budynku spokojnego, niemal milczącego – prosty, klasycystyczny, bez rozbudowanej dekoracji, stoi tuż nad Słupią jak wielka, jasna skrzynia pamiętająca kompletnie inną epokę. Dopiero wiedza, że w środku mieści się największa na świecie kolekcja prac Stanisława Ignacego Witkiewicza – Witkacego, nadaje temu miejscu zupełnie inny ciężar – z dawnego magazynu na obrok dla końskich zaprzęgów budynek stał się jednym z najważniejszych punktów na mapie sztuki w Polsce. Rewitalizacja zakończona w 2019 roku otworzyła dla zwiedzających zupełnie nowy rozdział – odtąd Biały Spichlerz jest zarówno zabytkiem techniki, jak i żywym centrum kultury, w którym obcowanie ze sztuką naturalnie splata się ze świadomością przemysłowego dziedzictwa miasta.

Historia Białego Spichlerza – od magazynu wojskowego do muzeum

Początki w czasach pruskich

Budowę Białego Spichlerza rozpoczęto wiosną 1804 roku jako magazyn wojskowy przeznaczony do przechowywania obroku dla koni – inwestycję planowano z myślą o stałym zaopatrzeniu garnizonu w Słupsku. Na tle ówczesnej zabudowy magazynowej był to obiekt wyjątkowo nowoczesny: posiadał solidne, murowane i otynkowane ściany, a jego konstrukcję zaplanowano tak, aby znosiła znaczne obciążenia gromadzonych wewnątrz zapasów. Klasycystyczny wygląd budynku – oszczędna bryła, rytmiczne podziały elewacji i minimalna dekoracja – podkreślał jego użytkowy charakter, ale jednocześnie czynił ze spichlerza reprezentacyjny punkt nad rzeką.

Zmienne losy w XX wieku

Do 1945 roku spichlerz wiernie pełnił swoją pierwotną funkcję, pozostając jednym z filarów zaplecza gospodarczego miasta, w którym przechowywano przede wszystkim paszę i zboże. Po II wojnie światowej wnętrza czekał burzliwy okres – w różnych latach służyły jako tymczasowe więzienie dla niemieckich mieszkańców Słupska, magazyn zbożowy, a później magazyn sprzętu gospodarstwa domowego, co dla samej substancji zabytku nie zawsze było łagodne. Mimo intensywnej eksploatacji zachował jednak oryginalny, drewniany ustrój nośny, dzięki czemu dziś można oglądać autentyczną konstrukcję wielokondygnacyjnego spichlerza przemysłowego z początku XIX wieku.

Przejęcie przez muzeum i rewitalizacja

W 2013 roku obiekt trafił w ręce Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku, co otworzyło drogę do wieloetapowej rewitalizacji i adaptacji na cele kulturalne. W ramach większego projektu zagospodarowania dwóch zabytkowych spichlerzy nad Słupią opracowano koncepcję, która zakładała zachowanie możliwie dużej części historycznej substancji budynku przy jednoczesnym wprowadzeniu nowoczesnej infrastruktury muzealnej – wind, systemu wystawienniczego i magazynów otwartych. Uroczyste otwarcie Białego Spichlerza wraz z nowymi wystawami odbyło się w lipcu 2019 roku i od tego momentu obiekt stał się pełnoprawnym, prawobrzeżnym skrzydłem muzeum, uzupełniając ekspozycje prezentowane w Zamku Książąt Pomorskich i Młynie Zamkowym.

Architektura i klimat wnętrz

Bryła budynku i otoczenie

Biały Spichlerz stoi po wschodniej stronie Słupi, przy ulicy Szarych Szeregów, w bezpośrednim sąsiedztwie mostu i nadrzecznych bulwarów, co nadaje mu bardzo fotogeniczne położenie – szczególnie przy wieczornym świetle odbijającym się w wodzie. Od zewnątrz wyróżnia się monumentalną, kilku­kondygnacyjną bryłą o prostym, niemal surowym rysunku, którą podkreśla jasny tynk i regularny rytm okien. Wkomponowany w zabudowę tej części Słupska, pozostaje jednocześnie dominantą widoczną z wielu punktów nad rzeką, dzięki czemu łatwo odnaleźć go podczas spaceru po centrum.

Wnętrze – połączenie drewna, betonu i sztuki

W środku uwagę od razu przyciąga wielopiętrowy układ przestrzeni, w którym zachowany drewniany szkielet budynku – słupy, belki, stropy – harmonijnie łączy się z nowoczesnymi elementami wystawienniczymi, oświetleniem i windą. Spacer pomiędzy kondygnacjami przypomina trochę wędrówkę po scenograficznie zaprojektowanym labiryncie, gdzie wąskie prześwity między słupami, zmieniające się wysokości stropów i różne natężenie światła tworzą własny rytm dla oglądania obrazów i grafik. Wrażenie robi także „miękkie” przejście między typowo muzealnym charakterem sal a fragmentami, gdzie można lepiej dostrzec przemysłowe dziedzictwo obiektu – fragmenty starych murów, detale konstrukcyjne czy ślady dawnego użytkowania.

Dostępność i komfort zwiedzania

Wejście do Białego Spichlerza znajduje się z poziomu ulicy, co bardzo ułatwia dostęp osobom o ograniczonej mobilności, a rozplanowanie przestrzeni uwzględnia zarówno klatkę schodową, jak i obszerną windę obsługującą wszystkie kondygnacje. Duże znaczenie ma też spokojne tempo zwiedzania – układ sal zachęca do zatrzymania się przy poszczególnych pracach i fragmentach ekspozycji, zamiast szybkiego przemieszczania się od gabloty do gabloty. Wrażenie dopełniają drobne udogodnienia muzealne, takie jak czytelne oznakowanie, punkt kasowo-informacyjny przy wejściu oraz stojaki na rowery na terenie muzeum, ulokowane przed budynkiem.

Stałe ekspozycje – świat Witkacego i sztuka współczesna

Największa kolekcja Witkacego

Serce Białego Spichlerza stanowi stała wystawa prezentująca największą na świecie kolekcję dzieł Stanisława Ignacego Witkiewicza – Witkacego: obrazy olejne, pastelowe portrety, rysunki, grafiki oraz archiwalia związane z jego życiem i twórczością. Ekspozycja pokazuje nie tylko działalność artystyczną założyciela Firmy Portretowej S.I. Witkiewicz, lecz także jego eksperymenty, zmienność stylistyczną i zaskakującą konsekwencję w budowaniu własnego, osobnego świata artystycznego. Dzięki odpowiedniemu rozplanowaniu sal można śledzić, jak zmieniała się forma i intensywność kolorystyczna portretów, jakie oznaczenia i skróty stosował Witkacy na swoich pracach oraz jak głęboko łączył sztukę z filozofią i refleksją nad kondycją człowieka.

„W nawiązaniu do Witkacego” – sztuka od XIX do XXI wieku

Drugim ważnym filarem ekspozycji są zbiory sztuki współczesnej prezentowane pod wspólnym tytułem „W nawiązaniu do Witkacego od XIX do XXI wieku”, które pokazują, jak różni twórcy podejmują motywy pokrewne lub dialogujące z jego dziełem. W salach można zobaczyć prace artystów tworzących w bardzo różnych estetykach, od tradycyjnego malarstwa po formy bardziej eksperymentalne, zestawione tak, by akcentować wątki niepokoju, groteski, portretowania czy rozszczepienia rzeczywistości – obszarów szczególnie istotnych dla Witkacego. Takie sąsiedztwo sprawia, że spacer po wystawie nabiera wymiaru rozmowy pomiędzy epokami: klasyczne portrety zderzają się z deformacją, realizm z ekspresją, a dawne techniki z nowymi mediami.

Magazyny otwarte i zaplecze zbiorów

Szczególną atrakcją Białego Spichlerza są tzw. magazyny otwarte, które pozwalają zajrzeć do przestrzeni zazwyczaj niedostępnych dla zwiedzających i zobaczyć, w jakich warunkach przechowywane są muzealia. Za przeszklonymi ścianami stoją szeregi regałów z obrazami i obiektami, ustawionymi gęsto niczym w wielkiej, uporządkowanej pracowni, co potęguje wrażenie obcowania z „prawdziwym” zapleczem instytucji muzealnej. Tego typu rozwiązanie sprzyja także lepszemu zrozumieniu, jak rozległe są zbiory, których tylko część trafia na wystawy – to przypomnienie, że ekspozycja to zawsze wybór, a nie pełny katalog posiadanych dzieł.

Wystawy czasowe i działania edukacyjne

Zmienny program wystaw

Oprócz stałych ekspozycji Biały Spichlerz żyje zmieniającym się programem wystaw czasowych, które często odwołują się do sztuki współczesnej, historii regionu lub nowych interpretacji kolekcji muzeum. Część z nich prezentuje twórców związanych z Pomorzem Środkowym, inne skupiają się na szerszych zjawiskach artystycznych, zestawiając prace z różnych muzeów czy kolekcji prywatnych. Taki rytm wprowadzania nowych tematów sprawia, że Biały Spichlerz warto odwiedzać wielokrotnie, za każdym razem odkrywając inny kontekst dla stałej kolekcji Witkacego.

Przestrzenie edukacyjne i wydarzenia

W budynku przewidziano także przestrzenie edukacyjne, w których odbywają się warsztaty, lekcje muzealne, spotkania i inne działania łączące sztukę z aktywną formą poznawania historii i twórczości. Program zajęć tworzony jest m.in. z myślą o grupach szkolnych, ale także osobach dorosłych, które chcą pogłębić swoją wiedzę o Witkacym, o regionie czy o wybranych zjawiskach w sztuce współczesnej. Obecność tych przestrzeni zmienia Biały Spichlerz z tradycyjnego muzeum w miejsce, w którym spotkanie ze sztuką łączy się z dyskusją, wymianą doświadczeń i aktywnym uczestnictwem w kulturze.

Praktyczne informacje dla odwiedzających

Godziny otwarcia i zasady zwiedzania

Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku, którego oddziałem jest Biały Spichlerz, funkcjonuje według stałego harmonogramu, z wyłączeniem poniedziałków, kiedy obiekt pozostaje zamknięty dla zwiedzających. We wtorki budynek jest dostępny dla grup zorganizowanych w godzinach 9:00–15:00 po wcześniejszym umówieniu z Działem Edukacji i Promocji, a środy stanowią dzień bezpłatny – wtedy zwiedzanie wystaw w Białym Spichlerzu jest możliwe w skróconym wymiarze godzin. Od czwartku do niedzieli ekspozycje działają w typowym trybie, zwykle w godzinach porannych i popołudniowych, przy czym sprzedaż biletów kończy się nie później niż godzinę przed zamknięciem.

Godziny otwarcia (stan na 2025/2026 – przed wizytą warto sprawdzić aktualne informacje na stronie muzeum):
– poniedziałek: nieczynne
– wtorek: 9:00–15:00 (wyłącznie dla grup po wcześniejszym umówieniu, płatność we wtorki zwykle tylko gotówką)
– środa: 9:00–13:00* – dzień bezpłatny, udostępnione są wszystkie wystawy w Białym Spichlerzu
– czwartek–niedziela: 10:00–16:00 (ostatnie wejście i sprzedaż biletów najpóźniej godzinę przed zamknięciem)
*Zakres godzin i dzień bezpłatny mogą ulegać zmianom co kwartał, dlatego muzeum rekomenduje weryfikację bieżących danych w zakładce „Godziny otwarcia”.
Czas zwiedzania Białego Spichlerza szacowany jest na około 1,5 godziny.

Bilety i zniżki

Biały Spichlerz posiada własny system biletowy – wejściówki zakupione w tym oddziale obowiązują wyłącznie na ekspozycje w spichlerzu i nie są ważne w Zamku czy Młynie Zamkowym. Muzeum przewiduje bilety normalne i ulgowe, a także zniżki dla różnych grup, co sprawia, że wizyta pozostaje stosunkowo przystępną pozycją w budżecie podróży, zwłaszcza jeżeli uwzględni się środowe dni bezpłatne. W przypadku zwiedzania z przewodnikiem konieczny jest wcześniejszy kontakt z muzeum i rezerwacja terminu, szczególnie w sezonie, kiedy zainteresowanie kolekcją Witkacego jest największe.

Bilety (informacje ogólne – szczegółowy cennik warto sprawdzić tuż przed wizytą):
– osobne bilety obowiązują w Białym Spichlerzu i w innych oddziałach muzeum
– dostępne są bilety normalne i ulgowe, zniżki dla dzieci, młodzieży, studentów oraz wybranych grup zawodowych
– dzień bezpłatny (środa) obejmuje wszystkie wystawy w Białym Spichlerzu
– sprzedaż biletów kończy się nie później niż godzinę przed zamknięciem obiektu
– zwiedzanie z przewodnikiem wymaga wcześniejszych ustaleń z muzeum
Aktualny cennik publikowany jest w zakładce „Informacje praktyczne” oraz „Zwiedzanie” na stronie Muzeum Pomorza Środkowego.

Dojazd, parkowanie i udogodnienia

Do Białego Spichlerza najłatwiej dotrzeć od strony centrum Słupska, kierując się na ul. Szarych Szeregów – dojazd do tej części miasta jest prosty zarówno z głównych ulic, jak i z okolic Zamku Książąt Pomorskich. Dla zmotoryzowanych przygotowano bezpłatny parking przy samym obiekcie, z wjazdem od strony ul. Partyzantów, który funkcjonuje w godzinach pracy muzeum i jest zamykany po zakończeniu zwiedzania. Dodatkowo zwiedzający mają do dyspozycji stojaki na rowery zlokalizowane przed Białym Spichlerzem oraz miejskie stojaki w rejonie zamku i młyna, co sprzyja łączeniu wizyty z przejażdżką rowerową wzdłuż Słupi.

Dojazd i parking:
– adres: Biały Spichlerz, ul. Szarych Szeregów 12, 76‑200 Słupsk
– dojazd samochodem: do Białego Spichlerza prowadzi ul. Henryka Pobożnego, a następnie ul. Szarych Szeregów
– parking: bezpłatny parking przy Białym Spichlerzu (wjazd od ul. Partyzantów), czynny w godzinach pracy muzeum
– rowery: stojaki dla rowerów znajdują się na terenie muzeum, przed Białym Spichlerzem; w okolicy zamku i młyna dostępne są dodatkowe stojaki miejskie w rejonie ul. Michała Mostnika
Dojazd komunikacją miejską jest możliwy kilkoma liniami autobusowymi kursującymi w rejon centrum; aktualne rozkłady i przystanki warto sprawdzić w miejskich serwisach komunikacyjnych.

Dlaczego Biały Spichlerz zapada w pamięć

Spotkanie z Witkacym w industrialnej scenerii

Najmocniejsze wrażenie pozostawia połączenie dwóch światów: intensywnej, pełnej emocji i niepokoju sztuki Witkacego z surową, przemysłową architekturą dawnego magazynu, w której każdy słup i belka przypominają o pierwotnej funkcji budynku. W tej scenerii portrety Firmy Portretowej, obrazy i grafiki nabierają szczególnej mocy – wąskie prześwity między elementami konstrukcyjnymi, zmienne oświetlenie i skrzypiąca chwilami pod stopami podłoga budują atmosferę wyjątkowo sprzyjającą skupionej kontemplacji. Dodatkowego wymiaru dodaje świadomość, że jest to największa kolekcja prac artysty na świecie, a wiele z nich można oglądać z bliska, śledząc detale kreski, podpisy i charakterystyczne oznaczenia.

Miejsce w krajobrazie turystycznym Słupska

Biały Spichlerz wpisuje się w szerszy zespół zabytków i atrakcji nad Słupią, uzupełniając zwiedzanie zamku, młyna i spacer po starówce o wątek sztuki i współczesnej interpretacji dziedzictwa regionu. Dzięki położeniu blisko centrum może stać się początkiem lub finałem całodziennego poznawania miasta – łatwo połączyć wizytę w spichlerzu z przejściem przez zabytkowy most, zejściem na bulwary i odwiedzeniem okolicznych kafejek. W szerszej skali regionu obiekt pełni rolę ważnego punktu na tematycznych szlakach poświęconych Witkacemu oraz industrialnemu dziedzictwu Pomorza Środkowego.

Podsumowanie

Biały Spichlerz w Słupsku to przykład udanej, przemyślanej rewitalizacji, która nie tylko ocaliła wyjątkowy zabytek budownictwa przemysłowego, lecz także nadała mu rangę jednego z najważniejszych miejsc dla miłośników sztuki w Polsce. W jednym budynku splatają się historia dawnego magazynu wojskowego, największa na świecie kolekcja prac Witkacego, szeroka prezentacja sztuki współczesnej oraz nowoczesne podejście do przechowywania i udostępniania zbiorów, widoczne chociażby w formie magazynów otwartych. Wizyta w Białym Spichlerzu zostawia wrażenie obcowania z miejscem kompletnym – takim, do którego warto wracać przy kolejnych pobytach w Słupsku, za każdym razem odkrywając inne piętro, inny kadr i inną opowieść ukrytą między drewnianymi belkami a obrazami na ścianach.